U današnjem članku vam donosimo objašnjenje novih pravila koja su promijenila način prelaska granica Evropske unije za državljane zemalja koje nisu članice EU, među kojima je i Srbija. Mnogi putnici posljednjih mjeseci iznenađeni su jer ih na granici ponovo fotografišu i traže biometrijske podatke, iako su isti postupak već ranije prošli. U nastavku otkrivamo zašto se ova procedura ponavlja, šta zapravo znači novi sistem kontrole i kako će ubuduće izgledati putovanja prema zemljama Evropske unije.

  • EES je počeo postepeno da se primjenjuje 12. oktobra 2025, a potpuno je operativan od 10. aprila 2026. godine.
  • Sistem obuhvata državljane zemalja izvan EU koji prelaze vanjske granice država uključenih u EES radi kratkotrajnog boravka.
  • Prilikom prve registracije uzimaju se podaci iz pasoša, fotografija lica i, prema pravilima sistema, otisci prstiju.
  • Na narednim prelascima biometrija se uglavnom provjerava prema postojećem zapisu, a ne prikuplja potpuno ispočetka.
  • Svaki ulazak i izlazak posebno se evidentira radi kontrole pravila boravka od najviše 90 dana u periodu od 180 dana.

Nova kontrola: Putnici iz Srbije i drugih država izvan Evropske unije tokom posljednjih mjeseci susreću se s novim načinom evidentiranja na vanjskim granicama šengenskog prostora. Umjesto klasičnog pečata u pasošu, EES digitalno bilježi podatke o ulasku, izlasku ili eventualnom odbijanju ulaska. Postepeno uvođenje sistema počelo je 12. oktobra 2025, dok je od 10. aprila 2026. postao potpuno operativan na vanjskim graničnim prelazima država koje ga koriste. Zbog dodatnih provjera mnogi putnici imaju utisak da im se biometrijski podaci iznova uzimaju pri svakom prelasku.

Podaci potiču iz službenih objašnjenja Evropske komisije i Vijeća Evropske unije o početku primjene sistema. Evropske institucije prate njegovo uvođenje na vanjskim granicama i objavljuju datume početka i pune operativnosti. Ti izvori su relevantni jer upravljaju regulatornim okvirom EES-a i potvrđuju da je postepena primjena završena 10. aprila 2026. godine.

Prva registracija: Kada putnik prvi put prelazi granicu nakon početka rada EES-a, službenici kreiraju njegov digitalni dosje. Evidentiraju se ime i prezime, podaci iz putne isprave, datum i mjesto prelaska te biometrijski podaci. Postupak može uključivati fotografisanje lica i skeniranje otisaka prstiju. Zbog broja putnika, različite opremljenosti prelaza i potrebe da službenici objasne proceduru, prva registracija može trajati duže od nekadašnjeg pregleda pasoša i stavljanja pečata.

Službena stranica Evropske unije o putovanju u Evropu opisuje prvu registraciju i navodi koje podatke granični službenici evidentiraju. Informacije su zasnovane na tehničkim pravilima rada sistema, a relevantne su jer putnicima objašnjavaju šta mogu očekivati kada prvi put koriste prelaz na kojem se primjenjuje EES.

Ponovna provjera: Tvrdnja da se svakom putniku pri svakom prelasku potpuno iznova uzimaju svi otisci prstiju nije sasvim precizna. Nakon prve registracije fotografija i otisci već postoje u digitalnom dosjeu. Na sljedećem ulasku ili izlasku službenici provjeravaju identitet tako što novu fotografiju ili skenirani otisak porede s ranije sačuvanim podacima. Putniku zato može izgledati da ponovo prolazi isti postupak, iako se zapravo najčešće obavlja biometrijska potvrda postojećeg zapisa. Samo u rijetkim situacijama podatke je potrebno ponovo prikupiti i evidentirati.

Evropska komisija u uputama za putnike pravi jasnu razliku između prvog prelaska i kasnijih kontrola. Nakon početne registracije službenici uglavnom samo provjeravaju fotografiju i otiske koji su već pohranjeni. Ovo objašnjenje direktno podržava tvrdnju da kamera ili skener na svakom prelasku ne znače nužno stvaranje potpuno novog biometrijskog dosjea.

Svaki prelazak: Iako se biometrijski dosje ne kreira svaki put ispočetka, svaki pojedinačni ulazak i izlazak mora biti zabilježen. Sistem evidentira datum i mjesto prelaska kako bi automatski računao koliko je dana osoba provela u državama koje koriste EES. To je posebno važno za putnike koji dolaze bez vize ili sa kratkotrajnom šengenskom vizom, jer uobičajeno mogu boraviti najviše 90 dana unutar bilo kojeg perioda od 180 dana. Elektronska evidencija treba smanjiti greške koje su se mogle pojaviti prilikom ručnog pregledanja pečata u pasošu.

Evropske institucije navode da EES registruje državljane zemalja izvan EU svaki put kada prelaze vanjsku granicu radi kratkotrajnog boravka. Sistem povezuje datum i mjesto svakog prelaska s postojećim putničkim dosjeom. Ti podaci omogućavaju automatsko praćenje dozvoljenog boravka i lakše otkrivanje osoba koje su prekoračile dopušteni broj dana.

Vanjske granice: EES se ne primjenjuje prilikom svakog kretanja između država Evropske unije. Kontrola se obavlja na vanjskim granicama zemalja uključenih u sistem, odnosno kada putnik ulazi u taj prostor ili ga napušta. Osoba koja iz Srbije putuje u Mađarsku ili Hrvatsku prolazi EES kontrolu na ulasku, a novi događaj evidentira se kada izađe iz područja koje koristi sistem. Uobičajeno putovanje između dvije države unutar šengenskog prostora ne predstavlja novi ulazak iz treće zemlje.

Objašnjenje se zasniva na službenom obuhvatu EES-a, koji je namijenjen kontroli vanjskih, a ne redovnih unutrašnjih granica šengenskog prostora. Evropska unija objavljuje spisak država koje koriste sistem i kategorije putnika na koje se registracija odnosi. To je relevantno jer izraz „ulazak na teritoriju EU“ nije uvijek dovoljno precizan za opis ove procedure.

Razlog fotografisanja: Fotografija snimljena tokom novog prelaska služi prvenstveno za potvrdu da je osoba pred službenikom ista ona čiji se pasoš i digitalni zapis nalaze u sistemu. Biometrijsko poređenje otežava korištenje tuđe ili falsifikovane putne isprave, a istovremeno povezuje konkretnu osobu s novim datumom ulaska ili izlaska. Zbog toga fotografisanje nije samo formalnost niti posljedica toga što je prethodni zapis izgubljen. Ono je dio identifikacijske provjere koja prati svako novo evidentirano putovanje.

Službena dokumentacija EES-a navodi da sistem koristi fotografiju lica i otiske prstiju za pouzdanu potvrdu identiteta putnika. Informacije dolaze od institucija koje su razvile i upravljaju sistemom, uključujući evropsku agenciju eu-LISA. Relevantne su jer objašnjavaju sigurnosnu funkciju biometrijske kontrole i njenu vezu s elektronskim zapisom prelaska.

Ljetne gužve: Nova procedura može produžiti čekanje, posebno na cestovnim prelazima tokom vikenda, praznika i ljetne turističke sezone. Najviše vremena obično zahtijevaju putnici koji još nemaju kreiran digitalni zapis, porodice s više članova i situacije u kojima oprema ne može odmah potvrditi identitet. Iako bi kasnije kontrole trebale biti brže od prve registracije, veliki broj vozila u kratkom periodu i dalje može stvoriti kolone. Putnicima se zato preporučuje da provjere dokumente, planiraju dodatno vrijeme i izbjegavaju dolazak na najopterećenije prelaze u udarnim terminima kada je to moguće.

Procjene o zadržavanjima zasnivaju se na načinu provođenja prve registracije i iskustvima prelaza tokom pune primjene sistema. Evropske institucije navode da bi kasnije provjere trebale biti kraće jer su podaci već evidentirani. Ipak, trajanje čekanja zavisi i od broja putnika, kapaciteta graničnog prelaza, raspoložive opreme i organizacije službi, pa se ne može unaprijed odrediti jednako vrijeme za sve prelaze.

Važna razlika: EES ne treba miješati s ETIAS-om. EES je sistem granične evidencije koji već registruje ulaske i izlaske, dok je ETIAS zasebno putno odobrenje namijenjeno državljanima zemalja koje imaju bezvizni režim. Prema trenutnom rasporedu Evropske unije, ETIAS bi trebao početi s radom u posljednjem kvartalu 2026. godine. Putnicima se zato savjetuje da prate službene obavijesti, ali da ne plaćaju posrednicima za navodne ETIAS prijave prije objave konačnog datuma i otvaranja zvaničnog sistema.

Evropska unija odvojeno opisuje EES i ETIAS te naglašava da prvi evidentira granične prelaske i biometriju, dok drugi predstavlja prethodno putno odobrenje. Službene informacije trenutno najavljuju početak ETIAS-a u posljednjem kvartalu 2026. godine i navode da putnici još ne trebaju poduzimati nikakvu radnju.

RELATED ARTICLESMORE FROM AUTHOR