U današnjem članku vam donosimo priču o manje poznatom periodu života Josipa Broza Tita, mnogo prije nego što je postao jedna od najuticajnijih političkih ličnosti nekadašnje Jugoslavije. Tokom dvadesetih i početkom tridesetih godina prošlog vijeka Broz je zbog političkog djelovanja više puta hapšen i osuđivan, a godine provedene u zatvorima, uključujući Lepoglavu i Maribor, postale su važan dio njegovog političkog puta. U nastavku saznajte šta je prethodilo njegovim hapšenjima, kakvu je ulogu u tom periodu imao Moša Pijade i kako je Broz nakon izlaska iz zatvora 1934. godine prešao u ilegalu i počeo koristiti ime Tito.
- Josip Broz je tokom druge polovine dvadesetih godina postao jedan od aktivnijih članova ilegalnog komunističkog pokreta u Zagrebu.
- Zbog političkog djelovanja više puta je hapšen i osuđivan, a najveći dio kazne služio je u Lepoglavi i Mariboru.
- Tokom boravka u zatvoru susreo se sa istaknutim komunistima, među kojima je bio i Moša Pijade.
- Nakon izlaska iz zatvora 1934. godine vlasti su mu ograničile kretanje i odredile boravak u Kumrovcu.
- Ubrzo je ponovo prešao u ilegalni politički rad, a pseudonim Tito postao je ime pod kojim će kasnije biti poznat širom svijeta.
Mladost: Decenijama nakon smrti Josipa Broza Tita njegovo porijeklo nastavilo je biti predmet različitih priča, pretpostavki i teorija zavjere. Pojavljivale su se tvrdnje da čovjek koji je kasnije predvodio Jugoslaviju zapravo nije bio Josip Broz iz Kumrovca, kao i različite verzije prema kojima je navodno bio povezan s Rusijom, Poljskom, obavještajnim službama ili tajnim društvima. Za takve tvrdnje nisu ponuđeni uvjerljivi istorijski dokazi. Mnogo bolje dokumentovan dio njegove biografije odnosi se na godine prije uspona na sam vrh Komunističke partije, kada je kao metalski radnik i politički aktivista često dolazio u sukob s vlastima Kraljevine SHS. Posebno burne bile su 1927. i 1928. godina, kada njegovo političko djelovanje u Zagrebu postaje sve intenzivnije.
Zagrebačke godine: Prije dolaska u Zagreb Broz je nekoliko godina radio na različitim mjestima. Boravio je i u Velikom Trojstvu kod Bjelovara, gdje je njegovu porodicu pogodila tragedija nakon smrti dvoje djece. Tokom 1927. politički se sve snažnije angažovao među radnicima i u strukturama tada ilegalne Komunističke partije Jugoslavije. Njegov aktivizam nije prošao nezapaženo. Iste godine dospio je pred sud i dobio zatvorsku kaznu, ali ga iskustvo iza rešetaka nije udaljilo od političkog djelovanja. Po povratku nastavio je aktivnosti u zagrebačkoj partijskoj organizaciji, u vrijeme kada je unutar same KPJ trajala ozbiljna borba između različitih struja. Broz se uključio u nastojanja da se te podjele prevaziđu i da organizacija među radnicima bude čvršća.
Novo hapšenje: Politička kriza u zemlji dodatno se zaoštrila 1928. godine. Nakon krvavih događaja u Narodnoj skupštini i ubistva predstavnika Hrvatske seljačke stranke, u Zagrebu su održavane demonstracije protiv režima. Broz je učestvovao u njihovom organizovanju, a njegovo ime našlo se i na političkim materijalima kojima su radnici pozivani na protest. Policija ga je početkom avgusta uhapsila. Suđenje koje je uslijedilo ostalo je poznato kao važna epizoda njegove predratne biografije. U novembru 1928. osuđen je na pet godina robije. Umjesto da ga zatvor politički pasivizira, godine provedene iza rešetaka postale su period u kojem je nastavio održavati kontakte sa drugim komunistima.
Lepoglava: Kaznu je od 1929. služio u Lepoglavi, zatvoru u kojem su se nalazili i drugi politički osuđenici. Među njima je bio Moša Pijade, jedan od poznatijih komunističkih aktivista tog vremena, koji je iza rešetaka proveo mnogo godina. Pijade je prije političke karijere studirao slikarstvo i bavio se novinarstvom, a u zatvoru je nastavio intelektualni i politički rad. Broz i drugi komunisti koristili su vrijeme provedeno zajedno za razgovore o organizaciji Partije, političkoj strategiji i budućem djelovanju. Iz tog perioda potiču i priče o Pijadinim crtežima i portretima zatvorenika. Lepoglava tako za Broza nije bila samo mjesto izvršenja kazne nego i sredina u kojoj je produbljivao veze sa ljudima koji će kasnije zauzimati značajne položaje u komunističkom pokretu.
Mariborski zatvor: Početkom tridesetih Broz više nije ostao u Lepoglavi. Premješten je u Maribor, gdje je nastavio izdržavanje kazne pod strožim zatvorskim uslovima. Upravo su te godine kasnije predstavljane kao važna faza njegovog političkog sazrijevanja. Umjesto javnog partijskog rada, na koji je bio naviknut u Zagrebu, bio je prisiljen djelovati u vrlo ograničenom zatvorskom okruženju. Kada je osnovna kazna konačno istekla, njegov put prema punoj slobodi ipak nije bio jednostavan. Još neko vrijeme proveo je pod nadzorom vlasti, a nakon izlaska iz zatvorskog sistema vraćen je u rodni kraj.
Ime Tito: Nakon izlaska na slobodu 1934. Broz se nakratko vratio u Kumrovec, ali nije namjeravao odustati od političke aktivnosti. Zbog zabrana i policijskog nadzora, komunistički rad pod pravim imenom nosio je ozbiljan rizik. Ubrzo ponovo ulazi u ilegalnu partijsku mrežu, napušta sredinu u kojoj je bio lako prepoznatljiv i nastavlja djelovanje pod pseudonimima. Upravo u tom periodu ime Tito počinje se vezivati za Josipa Broza. Tokom narednih godina taj pseudonim potisnut će njegovo prezime do te mjere da će ga javnost širom Jugoslavije i svijeta prvenstveno poznavati jednostavno kao Tita. Čovjek koji je nekoliko godina ranije bio hapšen kao ilegalni komunist tada još nije mogao znati da će ime korišteno u konspirativnom partijskom radu kasnije postati jedno od najprepoznatljivijih političkih imena 20. vijeka.
