U današnjem članku vam pišemo o Meši Selimoviću, jednom od najvećih pisaca bivše Jugoslavije, čije delo “Derviš i smrt” nosi duboku filozofiju, refleksije o životu, smrti i ljudskoj patnji.
Ovaj roman, koji je prvi put objavljen 1966. godine, bio je inspirisan tragičnom smrću njegovog starijeg brata, Šefkije Selimovića. Roman je postao najvažniji literarni trenutak u njegovom životu, a njegove rečenice su često duboka životna lekcija.
Roman „Derviš i smrt“ istražuje filozofiju života kroz duhovnu potragu, tugu, i duboko uverenje da je smrt samo prelaz. Meša Selimović piše o ljudskim slabostima, unutrašnjim borbama i pobožnosti koja nije nešto što se daje besplatno, već nešto što se mora zaslužiti kroz iskušenja. Zbog toga je roman postao kultni klasik i ne prestaje da izaziva emocije i razmišljanja kod čitalaca.
„Griješne misli su kao vjetar, ko će ih zaustaviti? I ne mislim da je to veliko zlo. U čemu je pobožnost, ako nema iskušenja koja se savladavaju?“ – Ova rečenica razmatra prirodu ljudskih misli i iskušenja, govoreći da se prava pobožnost ne može postići bez borbe sa sopstvenim slabostima i grehovima.
Meša se često bavi pitanjima koja nemaju jednostavan odgovor, kao što su „Ljubav je valjda jedina stvar na svijetu koju ne treba objašnjavati ni tražiti joj razlog.“ Ovdje je ljubav prikazana kao najuzvišeniji oblik postojanja, koji se ne može racionalizovati, jer dolazi izvan svake logike i razuma.
- Pored ljubavi, Selimović se bavi i pitanjem postojanja i smrti, pa tako citira „Zar mjesec i sunce nestanu kad zađu? Tebi se čini smrt, a to je rađanje. Grob ti se čini tamnica, a duša je slobodna postala.“ On o smrti govori kao o nečemu što nije kraj, već transformacija u novo stanje postojanja, oslobođenje duše.
Jedan od najmoćnijih citata iz ovog romana, „Pozivam za svjedoka mastionicu i pero i ono što se perom piše… Pozivam za svjedoka vrijeme, početak i svršetak svega — da je svaki čovjek uvijek na gubitku.“ — govori o životnoj borbi, o tome da smo svi u jednom trenutku na gubitku, što je filozofski stav koji nas tera da razmislimo o našim životima, željama i sudbinama.
Selimović se ne boji da se bavi temama postojanja, smirenja uma i unutrašnje borbe. Tako nam „Opet sam sâm. Možda je i najbolje tako, ne očekuješ pomoć i ne bojiš se izdaje. Sâm. Učiniću sve što mogu, ne uzdajući se u podršku koje nema, i onda je moje sve što postignem, i zlo i dobro.“ donosi duboku introspekciju o samostalnosti i borbi sa sopstvenim strahovima.
Roman u sebi nosi i mnogo pitanja o životu, a citat „Pobuna! Je li to samo riječ, ili je misao? Ako je misao, onda je moja misao, ili moja zabluda. Ako je zabluda, teško meni; ako je istina, teško meni još više.“ naglašava unutrašnju dilemu i borbu sa sopstvenim verovanjima, koji se često sukobljavaju sa spoljnim svetom.
- Meša Selimović piše o dubokoj unutrašnjoj potrazi svakog pojedinca i stalnoj potrebi da se nosi sa sopstvenim zabludama i strahovima. U njegovom delu se ne beži od neprijatnih istina, već se traži istina koja često boli, ali samo ona vodi ka slobodi.
Roman „Derviš i smrt“ je, dakle, više od obične književnosti — to je filozofski vodič kroz životne dileme, borbu sa sopstvenom savesti, ljubavi i smrti. Meša Selimović nas podseća da je život putovanje, kroz koje se najvrednija lekcija uči u tišini, introspekciji i stalnoj potrazi za smirenjem uma
